ദുരിതം വിതച്ച നോട്ട് നിരോധനത്തിന് പത്തുവർഷം; ജനജീവിതം തകർത്ത തീരുമാനത്തിന്റെ കറുത്ത ഓർമയിൽ രാജ്യം

ന്യൂഡൽഹി: ഒരു രാത്രിയിലെ പ്രഖ്യാപനം കൊണ്ട് രാജ്യത്തെ കോടിക്കണക്കിന് ജനങ്ങളെ കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് തള്ളിവിട്ട നോട്ട് നിരോധനത്തിന് പത്തുവർഷം. കള്ളപ്പണം ഇല്ലാതാക്കുമെന്നും അഴിമതിക്ക് തടയിടുമെന്നും ഭീകരവാദത്തിന് ലഭിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക സഹായം അവസാനിപ്പിക്കുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് 2016 നവംബർ എട്ടിനാണ് പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി രാജ്യത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് 500, 1000 രൂപ നോട്ടുകൾ അസാധുവാക്കിയത്. എന്നാൽ പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ ആവേശം അവസാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പുതന്നെ രാജ്യത്തെ സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതം ദുരിതത്തിലായി. പണമെടുക്കാൻ ബാങ്കുകൾക്ക് മുന്നിൽ മണിക്കൂറുകളോളം കാത്തുനിൽക്കേണ്ടിവന്നവർ, ചികിത്സയ്ക്കും ഭക്ഷണത്തിനും പണമില്ലാതെ വലഞ്ഞവർ, തൊഴിലും വരുമാനവും നഷ്ടപ്പെട്ടവർ... നോട്ട് നിരോധനത്തിന്റെ പത്താം വാർഷികത്തിലും ആ ദുരിതങ്ങളുടെ ഓർമകൾ രാജ്യത്തെ പിന്തുടരുകയാണ്.

അന്ന് രാജ്യത്ത് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന കറൻസി മൂല്യത്തിന്റെ ഏകദേശം 86.9 ശതമാനവും ഒറ്റയടിക്ക് അസാധുവായി. പകരം നോട്ടുകൾ ആവശ്യത്തിന് ലഭ്യമാക്കുന്നതിൽ കേന്ദ്രസർക്കാരിനുണ്ടായ വീഴ്ചയും ബാങ്കുകളിലും എടിഎമ്മുകളിലും ഏർപ്പെടുത്തിയ നിയന്ത്രണങ്ങളും പ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമാക്കി. സ്വന്തം അക്കൗണ്ടിലുള്ള പണം പിൻവലിക്കാൻ പോലും ജനങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണങ്ങളുണ്ടായി. ബാങ്കുകൾക്ക് മുന്നിൽ കിലോമീറ്ററുകളോളം നീളുന്ന ക്യൂകൾ രൂപപ്പെട്ടു. ദിവസങ്ങളോളം പണം ലഭിക്കാതെ കാത്തുനിന്നവരും മണിക്കൂറുകൾ ക്യൂവിൽ നിന്ന് തളർന്നുവീണവരും വാർത്തകളിൽ നിറഞ്ഞു.

നോട്ട് നിരോധനത്തിന്റെ ആദ്യ നാളുകളിൽ തന്നെ ബാങ്കുകൾക്കും എടിഎമ്മുകൾക്കും മുന്നിലെ നീണ്ട ക്യൂവിൽ കാത്തുനിന്നവരുടെ മരണങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഹൃദയാഘാതം, ശാരീരിക ക്ഷീണം, മറ്റ് ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവയെ തുടർന്നായിരുന്നു പല മരണങ്ങളും. ആദ്യ ആഴ്ചയിൽ മാത്രം 33 മരണങ്ങൾ നോട്ട് നിരോധനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടതായി മാധ്യമങ്ങൾ വാർത്ത നൽകി. പിന്നീട് മരണസംഖ്യ നൂറിലെത്തിയതായി പ്രതിപക്ഷം പാർലമെന്റിൽ ഉന്നയിച്ചു.

എന്നാൽ നോട്ട് നിരോധനത്തെ തുടർന്ന് മരിച്ചവരുടെ ഔദ്യോഗിക കണക്ക് കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ പക്കലില്ലെന്നായിരുന്നു പാർലമെന്റിലെ മറുപടി. മരണങ്ങളെല്ലാം നോട്ട് നിരോധനം മൂലമാണെന്ന് ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും പണത്തിനായി ബാങ്കുകൾക്ക് മുന്നിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്നതിനിടെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെ സംഭവങ്ങൾ അന്നത്തെ ഭരണനടപടിക്കെതിരായ ശക്തമായ വിമർശനമായി മാറി.

നോട്ട് നിരോധനത്തിന്റെ ആഘാതം ഏറ്റവും കൂടുതൽ അനുഭവിച്ചത് അസംഘടിത തൊഴിൽ മേഖലയായിരുന്നു. ദിവസക്കൂലിക്ക് ജോലി ചെയ്തിരുന്ന തൊഴിലാളികൾക്ക് പണം ലഭിക്കാതായി. നിർമാണ മേഖലയിൽ തൊഴിൽ മുടങ്ങി. ചെറുകിട ഉൽപ്പാദന യൂണിറ്റുകൾക്ക് അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ വാങ്ങാനും തൊഴിലാളികൾക്ക് കൂലി നൽകാനും കഴിയാത്ത അവസ്ഥയുണ്ടായി. പണലഭ്യത കുറഞ്ഞതോടെ ഉൽപ്പാദനവും വിൽപ്പനയും ഇടിഞ്ഞു. പ്രവർത്തനച്ചെലവുകൾ കണ്ടെത്താനാകാതെ നിരവധി ചെറുകിട സ്ഥാപനങ്ങൾ പ്രതിസന്ധിയിലായി.

തുണിത്തര വ്യവസായം, ചെറുകിട നിർമാണ യൂണിറ്റുകൾ, കൈത്തൊഴിൽ മേഖല, വ്യാപാര സ്ഥാപനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പണത്തെ ആശ്രയിച്ച മേഖലകളിൽ പ്രതിസന്ധി പ്രകടമായി. ചില സ്ഥാപനങ്ങൾ ഉൽപ്പാദനം കുറച്ചു. ചിലർ തൊഴിലാളികളെ പിരിച്ചുവിട്ടു. വരുമാനം നിലച്ചതോടെ വായ്പ തിരിച്ചടയ്ക്കാനും സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വാടകയും മറ്റ് ചെലവുകളും കണ്ടെത്താനും സംരംഭകർക്ക് കഴിയാതായി.

FICCI നടത്തിയ പഠനത്തിൽ പങ്കെടുത്ത സ്ഥാപനങ്ങളിൽ 93 ശതമാനവും പത്ത് ഇടപാടുകളിൽ എട്ടെണ്ണമെങ്കിലും പണമായി നടത്തിയിരുന്നവയായിരുന്നു. നോട്ട് നിരോധനം ഇവരുടെ പ്രവർത്തനത്തെ ബാധിച്ചു. പഠനത്തിൽ പങ്കെടുത്ത സ്ഥാപനങ്ങളിൽ 30 ശതമാനം നഷ്ടം കുറയ്ക്കാൻ ജീവനക്കാരെ പിരിച്ചുവിടേണ്ടിവന്നതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. പണലഭ്യതയുടെ അഭാവം ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി മാത്രമായിരുന്നില്ല; ആയിരക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങളുടെ ഉപജീവനമാർഗത്തെ ബാധിച്ച പ്രതിസന്ധി കൂടിയായിരുന്നു.

വഴിയോര കച്ചവടക്കാർ മുതൽ ചെറുകിട കടയുടമകൾ വരെ നോട്ട് നിരോധനത്തിന്റെ ആഘാതം നേരിട്ടു. പച്ചക്കറി, പഴം, മത്സ്യം, പലചരക്ക് തുടങ്ങിയ നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങൾ വിറ്റിരുന്നവർക്ക് കച്ചവടം നടത്താൻ ആവശ്യമായ പണം ലഭിക്കാതായി. ഉപഭോക്താക്കളുടെ കൈവശം പണമില്ലാത്തതിനാൽ വിൽപ്പന കുറഞ്ഞു. പഴയ നോട്ടുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിലെ നിയന്ത്രണങ്ങളും പുതിയ നോട്ടുകളുടെ ക്ഷാമവും കച്ചവടത്തെ കൂടുതൽ ബാധിച്ചു.

ദിവസം ലഭിക്കുന്ന വരുമാനംകൊണ്ട് കുടുംബം പുലർത്തിയിരുന്ന വ്യാപാരികൾക്ക് മുന്നിൽ ജീവിതച്ചെലവും കടവാടകയും വായ്പാ തിരിച്ചടവും ഒരുപോലെ വലിയ ബാധ്യതയായി. ചിലർ കടം വാങ്ങി ജീവിതം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയപ്പോൾ മറ്റു ചിലർക്ക് വ്യാപാരം അവസാനിപ്പിക്കേണ്ടിവന്നു. വലിയ വ്യാപാര സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് താങ്ങാനായ സാമ്പത്തിക ആഘാതം ചെറുകിട കച്ചവടക്കാർക്ക് അത്ര എളുപ്പത്തിൽ മറികടക്കാനായില്ല.

നോട്ട് നിരോധനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക ചർച്ചയായി മാറിയത് നിരോധിച്ച നോട്ടുകളുടെ തിരിച്ചുവരവാണ്. കള്ളപ്പണം കണ്ടെത്തുക എന്നതായിരുന്നു നടപടിയുടെ പ്രധാന പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യങ്ങളിലൊന്ന്. എന്നാൽ റിസർവ് ബാങ്കിന്റെ 2017-18 വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് പുറത്തുവന്നപ്പോൾ നിരോധിച്ച 15.41 ലക്ഷം കോടി രൂപയുടെ നോട്ടുകളിൽ 15.31 ലക്ഷം കോടി രൂപയും ബാങ്കിങ് സംവിധാനത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയതായി വ്യക്തമായി. അതായത് 99.3 ശതമാനം നോട്ടുകളും തിരിച്ചെത്തി. ഏകദേശം 10,720 കോടി രൂപയുടെ നോട്ടുകൾ മാത്രമാണ് തിരിച്ചെത്താതിരുന്നത്.

കള്ളപ്പണം ഇല്ലാതാക്കുമെന്ന പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ കണക്ക് കേന്ദ്രസർക്കാരിനെതിരെ വലിയ വിമർശനങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചു. ഇത്രയും വലിയൊരു തുക തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ നോട്ട് നിരോധനത്തിലൂടെ യഥാർഥത്തിൽ എന്താണ് നേടിയതെന്ന ചോദ്യം പ്രതിപക്ഷം ശക്തമായി ഉന്നയിച്ചു. തിരിച്ചെത്തിയ നോട്ടുകളുടെ കണക്ക് മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് കള്ളപ്പണത്തിനെതിരായ നടപടിയുടെ മുഴുവൻ ഫലവും വിലയിരുത്താനാകില്ലെന്നായിരുന്നു കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ വിശദീകരണം. എന്നാൽ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ ഫലപ്രാപ്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങൾ പത്തുവർഷം പിന്നിട്ടിട്ടും അവസാനിച്ചിട്ടില്ല.

നോട്ട് നിരോധനത്തിന് ശേഷം ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകൾ വർധിച്ചത് കേന്ദ്രസർക്കാർ നേട്ടമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു. യുപിഐ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സംവിധാനങ്ങളുടെ വളർച്ച രാജ്യത്തെ പണമിടപാടുകളിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടാക്കി. എന്നാൽ സ്മാർട്ട്ഫോണുകളുടെ വ്യാപനം, ഇന്റർനെറ്റ് സൗകര്യങ്ങളുടെ വളർച്ച, ഡിജിറ്റൽ പേയ്‌മെന്റ് സംവിധാനങ്ങളുടെ വികസനം എന്നിവയും ഈ മാറ്റത്തിന് കാരണമായിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകളുടെ വളർച്ചയുടെ മുഴുവൻ നേട്ടവും നോട്ട് നിരോധനത്തിന് മാത്രം അവകാശപ്പെടാനാകുമോ എന്ന ചോദ്യവും ഉയരുന്നു.

നോട്ട് നിരോധനത്തിന്റെ നിയമസാധുത ചോദ്യം ചെയ്ത് സമർപ്പിച്ച ഹർജികളിൽ 2023 ജനുവരി രണ്ടിന് സുപ്രീംകോടതിയുടെ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് 4-1 ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ നടപടി ശരിവച്ചു. എന്നാൽ ജസ്റ്റിസ് ബി.വി. നാഗരത്ന വിയോജിപ്പ് രേഖപ്പെടുത്തി. നടപടി സ്വീകരിച്ച രീതിയും പാർലമെന്റിന്റെ പങ്കും സംബന്ധിച്ചായിരുന്നു അവരുടെ പ്രധാന നിരീക്ഷണങ്ങൾ.

കള്ളപ്പണം ഇല്ലാതാക്കുമെന്ന പ്രഖ്യാപനത്തോടെ നടപ്പാക്കിയ നടപടി സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ച ആഘാതം എത്രത്തോളമായിരുന്നു എന്നത് ഇന്നും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ബാങ്കുകൾക്ക് മുന്നിലെ ക്യൂവിൽ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടവർ, തൊഴിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട തൊഴിലാളികൾ, സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലായ ചെറുകിട സംരംഭകർ, വരുമാനം നിലച്ച വ്യാപാരികൾ എന്നിവരുടെ ദുരിതങ്ങൾക്ക് പകരമായി രാജ്യത്തിന് ലഭിച്ച നേട്ടമെന്തെന്ന ചോദ്യം ഇപ്പോഴും പ്രസക്തമാണ്.

നിരോധിച്ച നോട്ടുകളിൽ 99.3 ശതമാനവും തിരിച്ചെത്തിയിട്ടും കള്ളപ്പണത്തിനെതിരായ നടപടിയുടെ ഫലപ്രാപ്തി സംബന്ധിച്ച സംശയങ്ങൾ തുടരുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ഔദ്യോഗിക ഇടപാടുകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരികയും ഡിജിറ്റൽ പണമിടപാടുകൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തെന്ന കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ വാദങ്ങൾക്കിടയിലും ചെറുകിട മേഖലകളിലുണ്ടായ ആഘാതവും തൊഴിലവസരങ്ങളിലുണ്ടായ തിരിച്ചടിയും അവഗണിക്കാനാവില്ല.

ഒരു രാത്രി കൊണ്ട് പ്രഖ്യാപിച്ച തീരുമാനം പത്തുവർഷം പിന്നിടുമ്പോൾ ചരിത്രത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്നത് ഒരു സാമ്പത്തിക പരിഷ്കരണത്തിന്റെ ഓർമ മാത്രമല്ല; ലക്ഷക്കണക്കിന് സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ച പ്രതിസന്ധിയുടെ ഓർമ കൂടിയാണ്. പ്രഖ്യാപിച്ച ലക്ഷ്യങ്ങൾ എത്രത്തോളം നേടിയെന്നതിനേക്കാൾ, അതിനായി ജനങ്ങൾ നൽകേണ്ടിവന്ന വില എത്രയെന്ന ചോദ്യമാണ് നോട്ട് നിരോധനത്തിന്റെ പത്താം വാർഷികത്തിൽ വീണ്ടും ഉയരുന്നത്.