മഹാരാഷ്ട്രയിൽ മന്ത്രിമാർക്ക് ‘പുല്ലുവില’? അധികാരം മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്; അധികാര കേന്ദ്രീകരണത്തിന് വാതിൽ തുറന്ന് ഫഡ്നാവിസ്

മുംബൈ: മന്ത്രിസഭയിലെ ഓരോ മന്ത്രിക്കും നൽകിയിരിക്കുന്ന വകുപ്പുതല ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾക്ക് മുകളിലേക്ക് മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ അധികാരം വ്യാപിപ്പിച്ച് മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ. പുതിയ Rules of Business, 2026 പ്രകാരം, വിശാലമായ പൊതുതാൽപര്യം ആവശ്യപ്പെടുന്നുവെന്ന് മുഖ്യമന്ത്രി കരുതുന്ന പക്ഷം ഒരു മന്ത്രിയുടെ തീരുമാനത്തിൽ നേരിട്ട് ഇടപെടാനും അത് പുനഃപരിശോധിക്കാനും തിരുത്താനും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് അധികാരം ലഭിച്ചിരിക്കുകയാണ്.

മന്ത്രിമാരുടെ തീരുമാനങ്ങൾക്കുമേൽ മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് ഇത്തരത്തിൽ ഇടപെടാനുള്ള വ്യക്തമായ അധികാരം നൽകുന്നത് സംസ്ഥാനത്തെ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ അധികാര കേന്ദ്രീകരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുമോ എന്ന ചോദ്യമാണ് ഇതോടെ ഉയരുന്നത്.

മന്ത്രിമാർക്ക് സ്വന്തം വകുപ്പുകളിൽ തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള ഭരണഘടനാപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ഉത്തരവാദിത്വം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, പ്രധാനപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഇടപെടലിന് വിധേയമാകുന്ന സാഹചര്യം പുതിയ ചട്ടം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പൊതുതാൽപര്യം എന്ന വിശാലമായ മാനദണ്ഡം ഉപയോഗിച്ച് ഏത് തീരുമാനത്തിലാണ് ഇടപെടേണ്ടതെന്ന് നിർണയിക്കാനുള്ള അധികാരം മുഖ്യമന്ത്രിക്കാണ്.

മന്ത്രിയുടെ തീരുമാനം മാറ്റുകയോ തിരുത്തുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ കാരണം രേഖാമൂലം വ്യക്തമാക്കണമെന്ന വ്യവസ്ഥയുണ്ടെങ്കിലും, ‘പൊതുതാൽപര്യം’ എന്ന മാനദണ്ഡത്തിന്റെ പരിധി എത്രത്തോളം വിശാലമാക്കാം എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം. വ്യക്തമായ പരിധികളില്ലാതെ ഈ അധികാരം പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്ന പക്ഷം മന്ത്രിമാരുടെ സ്വതന്ത്ര തീരുമാനാധികാരം പ്രായോഗികമായി ദുർബലമാകാനുള്ള സാധ്യതയും വിമർശകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

പുതിയ ചട്ടപ്രകാരം സംസ്ഥാന സർക്കാരിലെ വിവിധ വകുപ്പുകളിൽ നിന്നുള്ള ഫയലുകളും രേഖകളും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് നേരിട്ട് ആവശ്യപ്പെടാനും കഴിയും. അതോടെ ഭരണത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിലേക്കുള്ള മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ നിരീക്ഷണവും ഇടപെടലും കൂടുതൽ ശക്തമാകും.

ഇത് വെറും ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരമല്ലെന്നും സംസ്ഥാന ഭരണത്തിന്റെ അധികാര ഘടനയിൽ തന്നെ മാറ്റം വരുത്തുന്ന നീക്കമാണെന്നും വിമർശനം ഉയരുന്നുണ്ട്. മന്ത്രിസഭാ സംവിധാനത്തിൽ ഓരോ മന്ത്രിക്കും നൽകിയിരിക്കുന്ന ഉത്തരവാദിത്വവും മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഏകോപനാധികാരവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി എവിടെയാണ് എന്ന ചർച്ചയ്ക്കും പുതിയ ചട്ടം വഴിയൊരുക്കുന്നു.

പ്രത്യേകിച്ച് ബിജെപി, ശിവസേന, എൻസിപി എന്നീ ഘടകകക്ഷികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മഹായുതി സർക്കാർ അധികാരത്തിലിരിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഈ അധികാരവികസനത്തിന് രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യവും ഏറെയാണ്. സഖ്യത്തിലെ വിവിധ മന്ത്രിമാരുടെ തീരുമാനങ്ങളിൽ മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് നേരിട്ട് ഇടപെടാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നത് സഖ്യരാഷ്ട്രീയത്തിലെ അധികാര സന്തുലിതാവസ്ഥയെയും ബാധിച്ചേക്കാം.

2022ലെ ഒരു കേസിൽ ബോംബെ ഹൈക്കോടതി മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് ഒരു മന്ത്രിയുടെ തീരുമാനം സ്വതന്ത്രമായി മറികടക്കാനുള്ള വ്യക്തമായ അധികാരമില്ലെന്ന് നിരീക്ഷിച്ച സാഹചര്യവും പുതിയ ചട്ടത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഇപ്പോൾ അതിന് നിയമപരമായ അടിത്തറ ഒരുക്കിയിരിക്കുകയാണ് സർക്കാർ.

ഭരണത്തിൽ ഏകോപനം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യമെന്നാണ് സർക്കാരിന്റെ വാദം. എന്നാൽ വിമർശകരുടെ ചോദ്യം മറ്റൊന്നാണ്—മന്ത്രിസഭാ സംവിധാനത്തിൽ അധികാരം പങ്കിടുന്നതിന് പകരം തീരുമാനാധികാരം മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഓഫീസിലേക്ക് കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയാണോ മഹാരാഷ്ട്ര?

പുതിയ ചട്ടം പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നതോടെ ഈ ചോദ്യം ഇനി രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയിൽ മാത്രമല്ല, മഹാരാഷ്ട്രയുടെ ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിലും നിർണായകമായി മാറുകയാണ്.