1947 ഓഗസ്റ്റ് 15. ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയ ദിനം. ഡൽഹിയിലെ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ പുതിയ ഇന്ത്യയുടെ ഭരണസംവിധാനം രൂപംകൊള്ളുമ്പോൾ, സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ മുഖമായ മഹാത്മാഗാന്ധി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയായി ചുമതലയേൽക്കുന്ന ചരിത്രനിമിഷത്തിൽ ഗാന്ധിജി കൊൽക്കത്തയിലെ ബെലിയാഘട്ടയിലായിരുന്നു. വിഭജനത്തിന്റെ മുറിവിൽ നിന്ന് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട ഹിന്ദു-മുസ്ലിം വർഗീയ സംഘർഷം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് അദ്ദേഹം ഉപവാസത്തിലും പ്രാർഥനയിലുമായിരുന്നു.ഇവിടെയാണ് ഗാന്ധിജിയുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വൈരുധ്യം തെളിയുന്നത്.

ഇന്ത്യയെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്ക് നയിച്ച വ്യക്തി തന്നെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അധികാരകേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് മാറിനിന്നു

ഗാന്ധിജിക്ക് അധികാരത്തോട് താൽപര്യമില്ലായിരുന്നോ?
അല്ലെങ്കിൽ അധികാരത്തേക്കാൾ വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വപ്നം?

രാഷ്ട്രീയം അദ്ദേഹത്തിന് ‘പദവി’ ആയിരുന്നില്ല

ഗാന്ധിജിയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു അധികാരമല്ല, സേവനമായിരുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രി, രാഷ്ട്രപതി തുടങ്ങിയ ഭരണപദവികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയലക്ഷ്യങ്ങളായിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൽ നിന്ന് അധികാരം ഇന്ത്യൻ കൈകളിലേക്ക് കൈമാറുക മാത്രമല്ല സ്വരാജ് എന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി.അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ യഥാർഥ സ്വരാജ് എന്നത് ഗ്രാമങ്ങളിലെ സാധാരണ മനുഷ്യന് ആത്മാഭിമാനത്തോടെയും സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെയും ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്ന അവസ്ഥയായിരുന്നു.അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയ ശേഷം ഡൽഹിയിലെ അധികാരകേന്ദ്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നതിനു പകരം, കലാപബാധിത പ്രദേശങ്ങളിലേക്കായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്ര.

അധികാരം മാറിയാൽ മാത്രം രാജ്യം മാറില്ല; മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം മാറണം- ഇതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ആന്തരിക ആശയം.

1947 ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് ഡൽഹിയിൽ ഗാന്ധിയില്ലാതിരുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?

1947 ഓഗസ്റ്റ് 13 മുതൽ സെപ്റ്റംബർ 7 വരെ ഗാന്ധിജി കൊൽക്കത്തയിലെ ബെലിയാഘട്ടയിലെ ഹൈദരി മാൻഷനിൽ താമസിച്ചു. ഹിന്ദു-മുസ്ലിം സംഘർഷം രൂക്ഷമായിരുന്ന പ്രദേശത്തായിരുന്നു അത്.

ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് രാജ്യം സ്വാതന്ത്ര്യം ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം അവിടെ ഉപവാസത്തിലും പ്രാർഥനയിലുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ ആഘോഷത്തിലല്ല, വിഭജനത്തിന്റെ പേരിൽ പരസ്പരം കൊലചെയ്യുന്ന മനുഷ്യരെ സമാധാനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതിലായിരുന്നു.പിന്നീട് ഈ ഇടപെടൽ ‘കൊൽക്കത്ത അത്ഭുതം’ എന്ന പേരിൽ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യവും സമാധാനശ്രമങ്ങളും നഗരത്തിലെ വർഗീയ സംഘർഷം ശമിപ്പിക്കുന്നതിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അതായത്, ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയപ്പോൾ ഗാന്ധിജി അധികാരത്തിന്റെ വേദിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പകരംമനുഷ്യരുടെ വേദനയ്ക്കിടയിലായിരുന്നു.

 കോൺഗ്രസിനെ തന്നെ പിരിച്ചുവിടണമെന്ന് പറഞ്ഞത് എന്തിന്?

ഇതാണ് ഗാന്ധിജിയുടെ അധികാരവിരക്തിയുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായ തെളിവുകളിൽ ഒന്ന്.സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ഇനി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരായ സ്വാതന്ത്ര്യസമര പ്രസ്ഥാനമായി തുടരേണ്ടതില്ലെന്നായിരുന്നു ഗാന്ധിജിയുടെ നിലപാട്.അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കോൺഗ്രസ് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടാനുള്ള പ്രധാന ദൗത്യം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.അതിനാൽ അതിനെ ഒരു സാധാരണ അധികാര രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയായി നിലനിർത്തുന്നതിനു പകരം ‘ലോക്‌സേവക് സംഘം’  ജനസേവകരുടെ സംഘടനയായി മാറ്റണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദേശം.

1948 ജനുവരി 29-ന്, വധിക്കപ്പെടുന്നതിന് ഒരു ദിവസം മുമ്പ്, ഗാന്ധിജി ഇതിനായി ഒരു കരട് ഭരണഘടന തയ്യാറാക്കി. ഗ്രാമസേവനം, സ്വയംപര്യാപ്തത, ഖാദി, ശുചിത്വം, അടിസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹിക ഐക്യം തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് അതിൽ വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകിയിരുന്നു.അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളിൽ, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷവും ഇന്ത്യയ്ക്ക് സാമൂഹികവും ധാർമികവും സാമ്പത്തികവുമായ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടാനുണ്ടായിരുന്നു.അതിനാൽ കോൺഗ്രസ് വീണ്ടും അധികാരത്തിനായി മത്സരിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ യന്ത്രമായി മാറുന്നതിനേക്കാൾ ജനങ്ങളുടെ ഇടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സേവനസംഘടനയായി മാറണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗ്രഹം.

 ‘നിർമ്മാണാത്മക പരിപാടി’യായിരുന്നു ഗാന്ധിയുടെ മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയം. ഗാന്ധിജിയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തെ വെറും സമരങ്ങളുടെയും സത്യാഗ്രഹങ്ങളുടെയും ചരിത്രമായി കാണുന്നത് അപൂർണ്ണമാണ്.

Constructive Programme-  നിർമ്മാണാത്മക പരിപാടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയുടെ പ്രധാന ഭാഗമായിരുന്നു.ഖാദി പ്രചാരം, ഗ്രാമവ്യവസായം, അയിത്തോച്ചാടനം, ഹിന്ദു-മുസ്ലിം ഐക്യം, ഗ്രാമശുചിത്വം, അടിസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസം, ഗ്രാമസ്വയംപര്യാപ്തത തുടങ്ങിയവയായിരുന്നു അതിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ.അദ്ദേഹത്തിന് സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് ബ്രിട്ടീഷുകാരെ പുറത്താക്കുന്നതിൽ അവസാനിക്കുന്ന ഒന്നായിരുന്നില്ല.

“പുറത്തുള്ള ഭരണാധികാരി മാറി; പക്ഷേ ഗ്രാമത്തിലെ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം മാറിയോ?”

എന്ന ചോദ്യമാണ് അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയത്.അതിനാലാണ് അധികാരമന്ദിരങ്ങളേക്കാൾ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്കും കലാപബാധിത പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ തിരിഞ്ഞത്.

ഗാന്ധിജി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി മാറിനിന്നിരുന്നോ?

ഗാന്ധിജി രാഷ്ട്രീയം ഉപേക്ഷിച്ച വ്യക്തിയല്ല.മറിച്ച്, ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തെ ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ച വ്യക്തികളിലൊരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം.അദ്ദേഹം കോൺഗ്രസ് പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനവും വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1924-ലെ ബെൽഗാം സമ്മേളനത്തിൽ അദ്ദേഹം കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷനായിരുന്നു.

 സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ യഥാർഥ പരീക്ഷണം പിന്നെയും ബാക്കിയായിരുന്നു

1947-ൽ ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായി.പക്ഷേ ഗാന്ധിജിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇന്ത്യയുടെ ദൗത്യം അവിടെ അവസാനിച്ചില്ല.വിഭജനം, അഭയാർഥി പ്രശ്നം, വർഗീയ കലാപം, ദാരിദ്ര്യം, അസ്പൃശ്യത, ഗ്രാമീണ പിന്നാക്കാവസ്ഥ തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ പുതിയ ഇന്ത്യയുടെ മുന്നിലുണ്ടായിരുന്നു.അതിനാലാണ് 1948 ജനുവരിയിലും അദ്ദേഹം ഡൽഹിയിൽ സമാധാനത്തിനായി ഉപവാസം നടത്തിയത്.1948 ജനുവരി 13-ന് ആരംഭിച്ച ആ ഉപവാസം ജനുവരി 18-ന് അവസാനിപ്പിച്ചു.അതിനുശേഷവും അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹിക പുനർനിർമാണത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.അവസാന ദിവസങ്ങളിലും അധികാരത്തെക്കുറിച്ചല്ല, സമൂഹത്തെ എങ്ങനെ മാറ്റാം എന്നതിനെക്കുറിച്ചായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്ത.

കൗതുകകരമായ ചില വസ്തുതകൾ

 അഞ്ച് തവണ നോബൽ നാമനിർദ്ദേശം

ഗാന്ധിജിക്ക് സമാധാനത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം ലഭിച്ചിട്ടില്ല.എന്നാൽ അഞ്ച് തവണ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.നോബൽ രേഖകൾ പ്രകാരം ഗാന്ധിജി 1937, 1938, 1939, 1947, 1948 എന്നീ അഞ്ച് വർഷങ്ങളിൽ സമാധാനത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനത്തിന് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ഈ അഞ്ച് വർഷങ്ങളിലായി അദ്ദേഹത്തിനായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള നാമനിർദ്ദേശങ്ങളുടെ എണ്ണം 12 ആണ്. 1948-ലും അദ്ദേഹം നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ജനുവരി 30-ന് അദ്ദേഹം കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ മരണാനന്തരമായി പുരസ്കാരം നൽകാൻ നോബൽ ചട്ടങ്ങൾ അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. ആ വർഷം സമാധാനത്തിനുള്ള പുരസ്കാരം തന്നെ നൽകാതിരിക്കാൻ കമ്മിറ്റി തീരുമാനിച്ചു; “യോഗ്യനായ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥാനാർത്ഥി ഇല്ല” എന്നായിരുന്നു കാരണം. നോബൽ സമ്മാനം ലഭിക്കാത്ത ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ സമാധാനപ്രതീകങ്ങളിൽ ഒരാളാണ് മഹാത്മാഗാന്ധി.

 രണ്ട് കൈകൊണ്ടും എഴുതിയ ഗാന്ധി:

ഗാന്ധിജിക്ക് ഇടതുകൈകൊണ്ടും എഴുതാൻ കഴിയുമായിരുന്നു എന്നതിന് കൈയെഴുത്തുപ്രതി തന്നെ തെളിവാണ്. Hind Swaraj-ന്റെ യഥാർഥ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയിലെ 275 പേജുകളിൽ ഏകദേശം 40 പേജുകൾ അദ്ദേഹം ഇടതുകൈകൊണ്ട് എഴുതിയതായി ഗാന്ധി പഠനസ്രോതസ്സ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ വലതുകൈയ്ക്ക് അസൗകര്യമുണ്ടായ സാഹചര്യത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഇടതുകൈ ഉപയോഗിച്ചത്.എന്നാൽ രണ്ട് കൈകൊണ്ടും ഒരേ വേഗത്തിലും ഒരേ മികവിലും എഴുതുമായിരുന്നു എന്ന് പറയാനാകില്ല.

 79,000 കിലോമീറ്റർ നടന്നോ?

ഗാന്ധിജിയുടെ പദയാത്രകൾ അതിശയിപ്പിക്കുന്നത്ര വലുതായിരുന്നു.2019-ൽ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ചിന്റെ Gandhi and Health @150 രേഖയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ, സ്വാതന്ത്ര്യസമര കാലഘട്ടത്തിൽ ഗാന്ധിജി ഏകദേശം 79,000 കിലോമീറ്റർ നടന്നതായി കണക്ക് നൽകിയിരുന്നു. അത് ഭൂമിയെ ഏകദേശം രണ്ടുതവണ ചുറ്റുന്ന ദൂരത്തിന് തുല്യമാണ്.ദണ്ഡിയാത്ര മുതൽ നോവഖാലിയിലെ ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെയുള്ള സഞ്ചാരങ്ങൾ വരെ, ഗാന്ധിജിയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രധാന ഉപാധികളിലൊന്നായിരുന്നു നടപ്പ്.

പ്രത്യേകിച്ച് 1946-47 കാലത്ത്, 77-ാം വയസ്സിലും അദ്ദേഹം നോവഖാലിയിലെ ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെ കാൽനടയായി സഞ്ചരിച്ചു. കലാപബാധിതരെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനും സമാധാനം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനുമായിരുന്നു ആ യാത്ര.

 ഹെൻറി ഫോർഡും ഗാന്ധിയുടെ ചർക്കയും

ഗാന്ധിജിയുടെ ആശയങ്ങൾക്ക് ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്തും വലിയ സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്നു.പ്രശസ്ത വ്യവസായി ഹെൻറി ഫോർഡ് ഗാന്ധിജിയുടെ ജീവിതത്തെയും അഹിംസയെയും സ്വയംപര്യാപ്തതയെയും ഏറെ ബഹുമാനിച്ചിരുന്നു.1941-ൽ ഫോർഡ് ഗാന്ധിജിക്ക് കത്തെഴുതി. മറുപടിയായി ഗാന്ധിജി താൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു ചർക്ക ഫോർഡിന് അയച്ചു.ഇന്ന് ആ ചർക്ക അമേരിക്കയിലെ The Henry Ford ശേഖരത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.ഒരു വശത്ത് വൻതോതിലുള്ള വ്യവസായവൽക്കരണത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ഫോർഡ്; മറുവശത്ത് കൈത്തൊഴിലും സ്വയംപര്യാപ്തതയും പ്രതിനിധീകരിച്ച ഗാന്ധി.ഇരുവരുടെയും ഈ ബന്ധം ചരിത്രത്തിലെ കൗതുകകരമായ വൈരുധ്യങ്ങളിലൊന്നാണ്.

പ്രചരിക്കുന്ന ഗാന്ധിക്കഥ

ഗാന്ധിജിയുടെ ഒരു ചെരിപ്പ് ട്രെയിനിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീണപ്പോൾ മറ്റേ ചെരിപ്പും അതിന്റെ അടുത്തേക്ക് എറിഞ്ഞുവെന്നും, “ഒറ്റ ചെരിപ്പ് എനിക്ക് ഉപകാരപ്പെടില്ല; അത് കണ്ടെത്തുന്നയാൾക്ക് ഒരു ജോഡി ലഭിക്കട്ടെ” എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടിയെന്നുമുള്ള കഥ ഏറെക്കാലമായി പ്രചരിക്കുന്നുണ്ട്.ഈ കഥ ഗാന്ധിജിയുടെ അനാസക്തിയെയും മറ്റൊരാളുടെ പ്രയോജനം ചിന്തിക്കുന്ന മനോഭാവത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ജനപ്രിയ ഉപകഥയായി പല സ്രോതസ്സുകളും അവതരിപ്പിക്കുന്നു.എന്നാൽ ഇതിന് ശക്തമായ പ്രാഥമിക ചരിത്രരേഖയില്ല.

ഗാന്ധിജി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് മാറിനിന്നിരുന്നില്ല.
അദ്ദേഹം അധികാരത്തെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കിന് കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലും ജനങ്ങളിലും വലിയ സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്നു.പക്ഷേ ആ സ്വാധീനത്തെ ഒരു ഔദ്യോഗിക പദവിയാക്കി മാറ്റാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിൽ ഡൽഹിയിലെ അധികാരവേദിയിൽ നിന്ന് അകന്ന് കൊൽക്കത്തയിലെ കലാപബാധിതർക്കിടയിൽ നിന്നത് അതിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രതീകമായി.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗാന്ധിജിയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തെ ഒരൊറ്റ വാചകത്തിൽ വിശേഷിപ്പിക്കേണ്ടി വന്നാൽ: അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുന്നതിലല്ല, അധികാരത്തിന്റെ ആവശ്യം തന്നെ കുറയ്ക്കുന്ന ഒരു സമൂഹം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലായിരുന്നു ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയം. സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നില്ലെങ്കിലും, ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മനസ്സാക്ഷിയിൽ ഇടം നേടാമെന്ന് തെളിയിച്ച ജീവിതമായിരുന്നു അത്.