മീമുകളിൽ നിന്ന് തെരുവിലേക്ക്; Gen Zയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭാവിയെന്ത്?

ഒരു മീമിൽ തുടങ്ങുന്ന പ്രതിഷേധം തെരുവിൽ എത്തുമ്പോൾ അതിനെ വെറുമൊരു സോഷ്യൽ മീഡിയ ട്രെൻഡായി കാണാനാകുമോ? രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ കൊടിയും ചിഹ്നവും നേതാക്കളും ഇല്ലാതെ ഒരു തലമുറ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ ഭാഷ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ അതിനെ പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അളവുകോലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് വിലയിരുത്താനാകുമോ? ഇന്ത്യയിൽ Gen Zയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾ ശക്തമാകുന്ന പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഉയരുന്ന പ്രധാന ചോദ്യങ്ങളിലൊന്നാണിത്.

രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്ന പുതിയ തലമുറയുടെ ഭാഷ പഴയ തലമുറയുടേതിൽ നിന്ന് ഏറെ വ്യത്യസ്തമാണ്. പ്രസംഗങ്ങളും പൊതുയോഗങ്ങളും പോസ്റ്ററുകളും കൊടികളും മാത്രമല്ല അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധങ്ങൾ. മീമുകളും റീലുകളും ഹാഷ്ടാഗുകളും വൈറൽ വീഡിയോകളും ഡിജിറ്റൽ ക്യാംപയിനുകളും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ആദ്യം പരിഹാസമായി തോന്നുന്ന പല ഇടപെടലുകളും പിന്നീട് ഗൗരവമുള്ള രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളിലേക്ക് മാറുന്നതാണ് പുതിയ കാലത്തിന്റെ പ്രത്യേകത.

ജന്തർ മന്ദറിലെ കോക്ക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഈ മാറ്റത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ഉദാഹരണമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ഓൺലൈൻ ലോകത്ത് പരിഹാസത്തിന്റെയും മീമുകളുടെയും രൂപത്തിൽ ശ്രദ്ധ നേടിയ കൂട്ടായ്മ പിന്നീട് തെരുവിലെ പ്രതിഷേധത്തിലേക്ക് കടന്നത് ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ലഭിക്കുന്ന പുതിയ സാധ്യതകളിലേക്കാണ് വിരൽചൂണ്ടുന്നത്.

എന്നാൽ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് ഒരു പ്രത്യേക കൂട്ടായ്മയുടെ വളർച്ച മാത്രമല്ല. ഒരു തലമുറ രാഷ്ട്രീയം എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്നതിലെ മാറ്റമാണ്.

പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു വ്യക്തി ഒരു പാർട്ടിയുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുകയും അതിന്റെ ആശയങ്ങൾ പിന്തുടരുകയും തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ട് ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് രാഷ്ട്രീയ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ പ്രധാന രൂപമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ Gen Zയുടെ കാര്യത്തിൽ ചിത്രം വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒരു വിഷയത്തിൽ സർക്കാരിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാം, മറ്റൊരു വിഷയത്തിൽ ഒരു പാർട്ടിയെ പിന്തുണയ്ക്കാം, മൂന്നാമത്തെ വിഷയത്തിൽ അതേ പാർട്ടിയെ വിമർശിക്കാം. പാർട്ടിയോടുള്ള സ്ഥിരമായ കൂറിനേക്കാൾ വിഷയാധിഷ്ഠിതമായ നിലപാടുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന സമീപനമാണ് ഇവിടെ കാണുന്നത്.

ഇതുതന്നെയാണ് പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്ക് മുന്നിലുള്ള വലിയ വെല്ലുവിളി.ഒരു നേതാവിന്റെ പ്രസംഗം കേട്ട് മാത്രം രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് സ്വീകരിക്കുന്ന തലമുറയല്ല ഇത്. ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ താരതമ്യം ചെയ്യാനും വിവിധ ഉറവിടങ്ങൾ പരിശോധിക്കാനും സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ പ്രതികരണങ്ങൾ വിലയിരുത്താനും ഈ തലമുറയ്ക്ക് കഴിയും. അതേസമയം തെറ്റായ വിവരങ്ങളും വ്യാജവാർത്തകളും ഇതേ വേഗത്തിൽ ഇവരിലേക്കെത്തുന്നുണ്ട് എന്നതാണ് മറ്റൊരു വശം.

Gen Zയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സോഷ്യൽ മീഡിയയ്ക്ക് ലഭിക്കുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതോടെ കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു. ഒരുകാലത്ത് ഒരു പ്രതിഷേധത്തിന് ആളുകളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ ദിവസങ്ങളോ ആഴ്ചകളോ വേണ്ടിവന്നിരുന്നെങ്കിൽ ഇന്ന് ഒരു വൈറൽ പോസ്റ്റിന് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ വലിയൊരു കൂട്ടായ്മ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും. പ്രതിഷേധത്തിന്റെ വിവരങ്ങൾ പങ്കുവയ്ക്കാനും സഹായം എത്തിക്കാനും ഫണ്ട് ശേഖരിക്കാനും ജനപിന്തുണ ഉറപ്പാക്കാനും ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ ഉപയോഗിക്കാം.

സമരവേദിയിൽ നേരിട്ട് എത്താത്ത ഒരാൾ പോലും രാഷ്ട്രീയമായി നിഷ്ക്രിയനല്ല എന്ന ആശയവും ഇതിലൂടെ ശക്തമാകുന്നു. ഭക്ഷണം, വെള്ളം, മരുന്ന് തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നതും ഡിജിറ്റൽ പണമിടപാടിലൂടെ സഹായിക്കുന്നതും സമരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതുമെല്ലാം രാഷ്ട്രീയ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ പുതിയ രൂപങ്ങളായി മാറുന്നു.

അതുകൊണ്ട് തന്നെ Gen Zയുടെ രാഷ്ട്രീയം അധികാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയം മാത്രമല്ല, മനുഷ്യാവകാശത്തിന്റെയും സാമൂഹിക നീതിയുടെയും ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയം കൂടിയാണ്.

ഒരു സർക്കാർ എന്ത് ചെയ്തു എന്നതിനൊപ്പം എന്തുകൊണ്ട് ചെയ്തു എന്ന ചോദ്യവും ഉയരുന്നു. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി എന്ത് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു എന്നതിനൊപ്പം അത് നടപ്പാക്കിയോ എന്നതും പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു നേതാവ് എന്ത് പറഞ്ഞു എന്നതിനേക്കാൾ അതിന് പിന്നിലെ തെളിവ് എന്താണെന്ന ചോദ്യമാണ് പലപ്പോഴും ഉയരുന്നത്.

ഇവിടെ മീമുകൾക്കും വലിയ പങ്കുണ്ട്. രാഷ്ട്രീയ വിമർശനത്തെ ലളിതമായ ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കാനും സങ്കീർണമായ വിഷയങ്ങളെ ജനപ്രിയമാക്കാനും മീമുകൾക്ക് കഴിയും. ഒരു നീണ്ട രാഷ്ട്രീയ പ്രസംഗം കേൾക്കാത്ത ഒരാളിലേക്കുപോലും ഒരു മീമിലൂടെ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശം എത്താം.

എന്നാൽ മീമിന്റെ ശക്തിക്ക് അതിരുകളുമുണ്ട്. ഒരു വിഷയത്തെ വൈറലാക്കാൻ കഴിയുന്നതും ആ വിഷയത്തിൽ ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ നടത്തുന്നതും രണ്ടുതരം കാര്യങ്ങളാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ശ്രദ്ധ വളരെ വേഗത്തിൽ മറ്റൊരു വിഷയത്തിലേക്ക് മാറാം. അതിനാൽ വൈറലാകുന്ന ഒരു പ്രതിഷേധം സ്ഥിരമായ രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയായി മാറണമെങ്കിൽ അതിന് പിന്നിൽ സംഘടനയും വ്യക്തമായ ലക്ഷ്യങ്ങളും നയപരമായ കാഴ്ചപ്പാടും ആവശ്യമാണ്. ഇതാണ് Gen Z രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാവിയെ നിർണയിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകം.ഇന്നത്തെ യുവജന രാഷ്ട്രീയത്തിന് ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അതിന്റെ വേഗതയാണ്. എന്നാൽ ഏറ്റവും വലിയ ദൗർബല്യവും അതേ വേഗത തന്നെയാകാം. ഒരു വിഷയത്തിൽ ആയിരങ്ങളെ ഒരുമിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഡിജിറ്റൽ ശക്തിക്ക് അതേ ആളുകളെ ദീർഘകാലം ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിനായി നിലനിർത്താൻ കഴിയുമോ എന്നത് ഇപ്പോഴും വലിയ ചോദ്യമാണ്.

മറ്റൊരു പ്രധാന ചോദ്യം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനമാണ്. ഒരു സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് ഒരു കാര്യമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുകയും ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ ഭാഗമാവുകയും ചെയ്യുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്. സ്ഥാനാർഥികളെ കണ്ടെത്തുക, നയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുക, സാമ്പത്തിക സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കുക, സംഘടന കെട്ടിപ്പടുക്കുക, ജനങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കുക തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ ഒരു സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്രസ്ഥാനത്തിന് വലിയ പരീക്ഷണങ്ങളായിരിക്കും.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ Gen Zയുടെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ പരീക്ഷണങ്ങൾ ഭാവിയിൽ മൂന്ന് വഴികളിലൊന്നിലേക്ക് നീങ്ങാനാണ് സാധ്യത. ഒന്നുകിൽ അവ സോഷ്യൽ മീഡിയ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള താൽക്കാലിക പ്രതിഷേധങ്ങളായി അവസാനിക്കും. അല്ലെങ്കിൽ പ്രത്യേക വിഷയങ്ങളിൽ സമ്മർദം ചെലുത്തുന്ന ശക്തമായ സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനങ്ങളായി മാറും. മൂന്നാമതായി, പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ പുതിയ രീതിയിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ രൂപപ്പെടാം.

ഏത് വഴിയാണ് വിജയിക്കുക എന്നത് ഇപ്പോൾ പറയാനാകില്ല.

എന്നാൽ പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്കുള്ള മുന്നറിയിപ്പ് വ്യക്തമാണ്. യുവാക്കൾക്ക് ഇനി ‘രാഷ്ട്രീയ നാടകം’  മാത്രം കാണാൻ താൽപര്യമില്ല; അതിൽ ഇടപെടാനും അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പാർട്ടികളുടെ സോഷ്യൽ മീഡിയ അക്കൗണ്ടുകളിൽ എത്തുന്ന യുവാക്കളെ വോട്ടർമാരായി മാത്രം കാണുന്ന സമീപനം മാറേണ്ടിവരും. അവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ കേൾക്കുകയും തീരുമാനമെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ പങ്കാളികളാക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടിവരും.

Gen Zയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തെ മറ്റൊരു തലമുറയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിനെതിരായ കലാപമായി മാത്രം കാണുന്നതും ശരിയല്ല. ഇന്നത്തെ യുവാക്കൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ ഉപകരണങ്ങൾ പുതിയതാണെങ്കിലും അവർ ഉന്നയിക്കുന്ന പല ചോദ്യങ്ങൾക്കും പഴയ ചരിത്രമുണ്ട്. സാമൂഹിക നീതി, സമത്വം, അവകാശങ്ങൾ, തൊഴിലില്ലായ്മ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഭരണത്തിലെ സുതാര്യത തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പുതിയവയല്ല. എന്നാൽ അവയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന രീതിയാണ് മാറിയത്.

ഇവിടെയാണ് പഴയ തലമുറയുടെയും പുതിയ തലമുറയുടെയും രാഷ്ട്രീയ അനുഭവങ്ങൾ തമ്മിൽ ചേരേണ്ടത്. മുൻ തലമുറകൾ നടത്തിയ പോരാട്ടങ്ങളുടെ ചരിത്രവും പുതിയ തലമുറയുടെ സാങ്കേതിക പരിജ്ഞാനവും ഒരുമിച്ചാൽ കൂടുതൽ ശക്തമായ ജനാധിപത്യ ഇടപെടലുകൾക്ക് സാധ്യതയുണ്ട്.

Gen Zയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിന് മുന്നിലുള്ള മറ്റൊരു വലിയ വെല്ലുവിളി ധ്രുവീകരണമാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ ആൽഗോരിതങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഒരേ തരത്തിലുള്ള ആശയങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണിക്കുന്ന സാഹചര്യമാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ഇതോടെ സ്വന്തം നിലപാടുകളോട് യോജിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ മാത്രം കാണുകയും വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളെ ശത്രുതയോടെ കാണുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകാം. രാഷ്ട്രീയ ബോധവൽക്കരണത്തോടൊപ്പം വിമർശനാത്മക ചിന്തയും വിവരങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യത പരിശോധിക്കുന്ന ശീലവും അതുകൊണ്ടുതന്നെ നിർണായകമാണ്.

അതിനാൽ Gen Zയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭാവി സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ കൈകളിൽ മാത്രം അല്ല. അവർ എങ്ങനെ സംഘടനകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, എങ്ങനെ നയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു, എങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളുമായി സംവദിക്കുന്നു, എങ്ങനെ തെരുവിലെ പ്രതിഷേധത്തെ ദീർഘകാല സാമൂഹിക മാറ്റമാക്കി മാറ്റുന്നു എന്നതിലാണ് അതിന്റെ യഥാർഥ ഭാവി.

ഒരു തലമുറയുടെ രാഷ്ട്രീയബോധം അളക്കേണ്ടത് അവർ എത്ര മീമുകൾ സൃഷ്ടിച്ചു എന്നതുകൊണ്ടല്ല. അവർ ചോദിച്ച ചോദ്യങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ എത്രത്തോളം മാറ്റം സൃഷ്ടിച്ചു എന്നതുകൊണ്ടാണ്.

മീമുകളിൽ നിന്ന് തെരുവിലേക്ക് എത്തിയ Gen Zയുടെ രാഷ്ട്രീയ യാത്ര ഇപ്പോൾ ഒരു നിർണായക ഘട്ടത്തിലാണ്. അത് വെറും വൈറൽ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ കാലഘട്ടമായി അവസാനിക്കുമോ, അതോ ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തെ തന്നെ മാറ്റുന്ന പുതിയ അധ്യായമായി മാറുമോ എന്നത് വരും വർഷങ്ങൾ തീരുമാനിക്കും.

എങ്കിലും ഒരു കാര്യം ഇതിനകം വ്യക്തമാണ്. രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്ന രീതി മാറിയിരിക്കുന്നു. ചോദ്യം ചോദിക്കുന്ന രീതി മാറിയിരിക്കുന്നു. പ്രതിഷേധിക്കുന്ന രീതി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഇനി രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്ക് മുന്നിലുള്ള ചോദ്യം Gen Zയെ എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കാം എന്നതല്ല; അവർ ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെ മറുപടി നൽകാം എന്നതാണ്.

മീമുകളിൽ തുടങ്ങിയ രാഷ്ട്രീയം തെരുവിലെത്തിയെങ്കിൽ, അതിന്റെ അടുത്ത യാത്ര എവിടേക്കായിരിക്കും എന്നതാണ് ഇനി കാത്തിരുന്ന് കാണേണ്ടത്.